Seyyid Cemaleddin Efgani’nin Osmanlı Toplumundaki Hayatı ve Etkileri Üzerine Bir İnceleme
Abstract
Seyyid Cemaleddin Efgani (1838-1897), İslam modernizmi akımının önemli düşünürlerinden biridir. Onun görüş ve mücadeleleri, araştırmacılar arasında bugüne dek tartışma konusu olmuştur. Çoğu tartışmanın nedeni, Efgani’nin maceralı hayatı ve kimlik gizliliğidir. Afganistan, İran, Mısır, Hindistan ve Osmanlı’daki yaşadığı olaylar ve verdiği mücadeleler hâlâ farklı yorumlara açıktır. Onun Osmanlı toplumundaki yaşamı ve faaliyetleri, biyografisinin önemli bir bölümünü oluşturmaktadır. Hayatının bu önemli bölümüyle ilgili birçok araştırma yapılmış ve sonuç olarak Seyyid’in Osmanlı’daki hayatı üzerine önemli çalışmalar ortaya çıkmıştır. Yapılan çalışmalar arasında görüş ve rivayet farklılıkları açıkça görülmektedir.
Cemaleddin Efgani’nin Osmanlı’daki hayatı ve etkisini konu alan bu çalışma, ortaya çıkan farklı rivayetlerin üzerinden ortak bir anlatı çıkarmayı amaçlamaktadır. Türk ve yabancı yazarların eserleri ile konu ile ilgili bulunan metinlerin ışığında, Seyyid Cemaleddin Efgani’nin hayatının bu önemli bölümünü açıklamak çalışmanın temel amacıdır. Seyyid’in İstanbul’a iki kez gelişi, gelişinin tartışmalara konu olması, Osmanlı devlet yetkilileriyle ilişkisi, ölümü ve fikirlerinin Osmanlı toplumundaki etkisi gibi konular ele alınmıştır.
References
Ahmady, E. (2012). Cemaleddin Efgani’nin düşünce dünyası (Basılmamış Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi), Konya.
Alaeddin, İ. (2013). “Cemaleddin Afgani”. Hikmet Yurdu, 6(6), 407–418.
Behnâm, C. (1382 H.). “Modernite, Modernizasyon ve Teceddüt”. Kitab-I Mah. 67, 8-17. www.ensani.ir/fa/article/135668/مدرنیته-مدرنیزاسیون-و-تجدد
Berkes, N. (1998). The development of secularism in Turkey. London: Hurst & Company.
Ersoy, M. A. (2017). Modernleşmek mi İslamlaşmak mı? İstanbul: Düşün Yayıncılık.
Farhang, M. S. (1373 H.). Afganistan der Penc Kern-i Ahir (cilt 1). Kâbil: İntişarat-I Mayvend.
Gazrânî, S. (1389 H.). Taarîz-i Din ve Modernite. Mutaliât-i Siyasi, 2(8).
Hanif, M. A. (2011). Dinler tarihine göre Cemaleddin Afgani’nin İslam ve diğer dinler ile ilgili görüşleri (Basılmamış Yüksek lisans tezi, Selçuk Üniversitesi). Konya.
Hanioğlu, M. Ş. (1995). The Young Turks in opposition. New York: Oxford University Press.
Hatîboğlu, İ. (2012). İslâm Dünyasının Çağdaşlaşma Serüveni. İstanbul: İz Yayıncılık.
Jamal, Z. Bayanfar, Z. Bariz, S. (1402 H.). "Serguzaşt-i Pırmacera-i Seyyid Cemaluddin Efgani der İmparator-i Osmani" The International Conference on Management & Humanistic Science Research in Iran. Tahran Üniversitesi.
Karaman, H. (1994). “Efgani, Cemaleddin”. İslam Ansiklopedisi (Cilt 10, ss. 456–466). https://islamansiklopedisi.org.tr/efgani-cemaleddin
Karpat, K. H. (2005). İslam’ın Siyasallaşması (Çev. Ş. Yalçın). İstanbul: İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
Keskioğlu, O. (1962). “Cemaleddin Efgani.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, X, 91–102.
Kuran, E. (2013). Türkiye’nin batılılaşması ve milli meseleler. Ankara: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları.
Mardin, Şerif (2020), Türk Modernleşmesi, İstanbul: İletişim Yayınları.
Sever, A. (2010). A Pan-Islamist in Istanbul: Jamal Ad-Din Afghani and Hamidian Islamism (1892-1897) (Basılmamış yüksek lisans tezi, Orta Doğu Teknik Üniversitesi).
Soofizadeh, A. (2020). “Cemaleddin Afganî’nin İslam birliği düşüncesindeki yeri ve önemi.” Oğuz-Türkmen Araştırmaları Dergisi (OTAD), IV(2), 118–127.
Şen Doğan, C. (2020). Cemaleddin Afgani’nin modern İslam siyaset düşüncesi (Basılmamış yüksek lisans tezi, Sivas Cumhuriyet Üniversitesi), Sivas.
Tariq, M. (2011). “Jamal Ad-Din Afghani: A pioneer of Islamic modernism.” The Dialogue, VI(4), 340–354.
Yalçınkaya, A. (1990). Cemaleddin Efgani ve Türkiye siyasal hayatı üzerindeki etkisi (Basılmamış yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi). İstanbul.
Yılmaz, A. (2012). Seyyid Cemaleddin Afgani ve din eğitimi anlayışı (Basılmamış doktora tezi, Ankara Üniversitesi). Ankara.
Downloads
Published
How to Cite
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Ziauddin Jamal
This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License.
Authors retain copyright of their work and grant the Global Journal of Social and Economic Research (GJSER) the right of first publication. This work is licensed under a Creative Commons Attribution 4.0 International License (CC BY 4.0), which permits unrestricted use, distribution, and reproduction in any medium, provided the original work is properly cited.
